Στη μουσική της Α΄ Δημοτικού το παιδί δεν μαθαίνει νότες. Μαθαίνει έξι
πράγματα που ακούγονται απλά και είναι θεμελιώδη: πότε υπάρχει ήχος και πότε σιωπή, τι είναι
ψηλό και τι χαμηλό, τι γρήγορο και τι αργό, τι δυνατό και τι σιγανό, πώς νιώθει κανείς τον
παλμό, και πώς φτιάχνει δικούς του ήχους. Δεν χρειάζεται όργανο, δεν χρειάζεται να ξέρετε
μουσική, και σίγουρα δεν χρειάζεται «καλή φωνή». Χρειάζονται πέντε λεπτά την ημέρα και λίγη
προσοχή στο τι ακούγεται γύρω σας.
Παρακάτω θα δείτε τι ακριβώς δουλεύει το παιδί στη σχολική χρονιά, γιατί αυτές οι έννοιες
βοηθούν και πέρα από το μάθημα της μουσικής, έξι παιχνίδια που κάνετε σήμερα στην κουζίνα, και
τι αλλάζει όταν το παιδί ενοχλείται από τους δυνατούς ήχους.
Τι μαθαίνει πραγματικά το παιδί στη μουσική της Α΄ Δημοτικού
Όλη η χρονιά στηρίζεται σε έξι ζευγάρια αντιθέτων. Είναι τα «γράμματα» της μουσικής: μόλις
το παιδί τα ακούσει καθαρά, μπορεί να καταλάβει οτιδήποτε άλλο πάνω τους.
| Έννοια | Τι σημαίνει | Πώς φαίνεται στο παιδί |
|---|---|---|
| Ήχος & σιωπή | Ότι η παύση είναι κι αυτή μουσική, όχι λάθος | Σταματά αμέσως μόλις σταματήσει ο ήχος και περιμένει |
| Ψηλά & χαμηλά | Το ύψος του ήχου — τσίριγμα ή μπάσο | Σηκώνει το χέρι ψηλά στον οξύ ήχο, το κατεβάζει στον βαρύ |
| Γρήγορα & αργά | Η ταχύτητα της μουσικής | Βαδίζει ή χτυπά παλαμάκια αλλάζοντας ταχύτητα μαζί σας |
| Δυνατά & σιγά | Η ένταση — και ότι ελέγχεται | Λέει το ίδιο τραγούδι ψιθυριστά και μετά δυνατά |
| Ο παλμός | Η σταθερή «καρδιά» που τρέχει από κάτω | Χτυπά σταθερά, όχι όποτε του έρθει |
| Φτιάχνω ήχους | Δημιουργία με ό,τι υπάρχει γύρω | Ανακαλύπτει μόνο του ότι το κουτάλι στο ποτήρι κάνει άλλον ήχο απ’ ό,τι στο τραπέζι |
Προσέξτε ότι καμία από αυτές τις έξι δεν απαιτεί ανάγνωση. Γι’ αυτό η μουσική είναι από τα
πιο δημοκρατικά μαθήματα της Α΄ Δημοτικού: ένα παιδί που δυσκολεύεται ακόμη με τα γράμματα
μπορεί να είναι το πιο δυνατό της τάξης στον παλμό.
Γιατί αυτές οι έννοιες μετράνε και εκτός μουσικής
Δεν πρόκειται για «μουσική εκπαίδευση» με την στενή έννοια. Οι ίδιες δεξιότητες
χρησιμοποιούνται σε τρία πράγματα που απασχολούν κάθε γονιό πρώτης δημοτικού.
Ακουστική προσοχή
Για να ξεχωρίσει το παιδί το ψηλό από το χαμηλό, πρέπει να κρατήσει την προσοχή του
σε έναν ήχο μέχρι να τελειώσει. Αυτή ακριβώς η ικανότητα του χρειάζεται και όταν η δασκάλα
δίνει οδηγία τριών βημάτων μέσα σε μια τάξη που θορυβεί.
Φωνολογική επίγνωση
Φωνολογική επίγνωση είναι η ικανότητα να ακούς ότι μια λέξη αποτελείται από
κομμάτια — συλλαβές και φθόγγους. Είναι το ίδιο ακριβώς ακουστικό «κόψιμο» που κάνει το παιδί
όταν χωρίζει έναν ρυθμό σε χτυπήματα. Η έρευνα δείχνει σταθερή συσχέτιση
ανάμεσα στην αίσθηση του ρυθμού και στην ευκολία με την ανάγνωση, και γι’ αυτό οι ρυθμικές
δραστηριότητες χρησιμοποιούνται συχνά ως στήριξη. Να είμαστε ειλικρινείς όμως: η μουσική
δεν είναι θεραπεία της δυσλεξίας και δεν αντικαθιστά τη λογοθεραπεία ή την ειδική
διδασκαλία της ανάγνωσης. Είναι ένας ευχάριστος δρόμος να δουλέψει το αυτί, όχι συντομότερος
δρόμος για το διάβασμα.
Αυτορρύθμιση
Το «σταμάτα όταν σταματάει η μουσική» είναι, στην πραγματικότητα, εξάσκηση στο να βάζεις
φρένο στον εαυτό σου. Το ίδιο και το «τώρα ψιθυριστά». Το παιδί εξασκεί τον έλεγχο της
παρόρμησης παίζοντας — χωρίς να του το ζητά κανείς με αυστηρή φωνή.
Αν σας ενδιαφέρει το ευρύτερο πεδίο, ο οργανισμός μουσικοθεραπείας
Nordoff and Robbins
δημοσιεύει προσιτό υλικό για το πώς η μουσική στηρίζει επικοινωνία και συμμετοχή σε παιδιά με
διαφορετικές ανάγκες.
Έξι παιχνίδια για το σπίτι — ένα για κάθε έννοια
Ένα παιχνίδι ανά έννοια, πέντε λεπτά το καθένα, μηδέν υλικά εκτός από ένα κουτάλι στο
τελευταίο. Δεν χρειάζεται να τα κάνετε με τη σειρά ούτε όλα.
- Ήχος & σιωπή — «Το άγαλμα που ακούει». Χτυπάτε παλαμάκια· το παιδί
περπατά. Μόλις σταματήσετε, παγώνει. Το κλειδί δεν είναι το πάγωμα, είναι η σιωπή:
κρατήστε την τρία δευτερόλεπτα πριν ξαναρχίσετε. - Ψηλά & χαμηλά — «Το ασανσέρ της φωνής». Κάνετε τη φωνή σας να ανεβαίνει
σαν σειρήνα και το παιδί σηκώνει τα χέρια· κατεβαίνει, τα κατεβάζει. Μετά αλλάζετε ρόλους —
εκείνο «οδηγεί» και εσείς κινείστε. - Γρήγορα & αργά — «Το χελωνολαγουδάκι». Λέτε ένα γνωστό τραγούδι σε
ρυθμό χελώνας, μετά σε ρυθμό λαγού. Το παιδί βαδίζει ανάλογα. Παίζει καλύτερα στον διάδρομο. - Δυνατά & σιγά — «Το μυστικό και η φωνή». Ίδια φράση, τέσσερις φορές:
ψίθυρος, σιγά, κανονικά, δυνατά. Το παιδί σας δείχνει με τα χέρια πόσο «μεγάλος» ήταν ο ήχος. - Ο παλμός — «Η καρδιά του τραγουδιού». Βάζετε ένα αγαπημένο τραγούδι και
χτυπάτε σταθερά στα γόνατα, σαν καρδιά. Δεν διορθώνετε το παιδί αν ξεφύγει — απλώς συνεχίζετε
σταθερά και το αφήνετε να ξαναβρεί το βήμα μόνο του. - Φτιάχνω ήχους — «Η ορχήστρα της κουζίνας». Με ένα κουτάλι, το παιδί ψάχνει
πέντε διαφορετικούς ήχους σε πέντε επιφάνειες. Μετά διαλέγει τον αγαπημένο του και σας εξηγεί
γιατί.
Αν θέλετε περισσότερα, μαζέψαμε δεκαοκτώ παιχνίδια ακρόασης για το
σπίτι σε έναν δωρεάν οδηγό — δεκαπέντε από αυτά δεν χρειάζονται απολύτως τίποτα, και ο
οδηγός εκτυπώνεται ή αποθηκεύεται ως PDF.
Όταν ο ήχος ενοχλεί το παιδί
Για κάποια παιδιά — συχνά στο αυτιστικό φάσμα, αλλά όχι μόνο — ο ήχος δεν είναι παιχνίδι
αλλά απειλή. Ένα δυνατό χτύπημα μπορεί να είναι σωματικά δυσάρεστο, και η ξαφνική σιωπή
αγχωτική. Αυτό δεν σημαίνει ότι το παιδί «δεν κάνει για μουσική». Σημαίνει ότι αλλάζουμε
τέσσερα πράγματα:
- Ξεκινάμε σιγά και ανεβαίνουμε. Ποτέ δυνατός ήχος έκπληξη. Προειδοποιείτε:
«τώρα θα κάνω έναν πιο δυνατό». - Κρατάμε τη σιωπή σύντομη. Ένα δευτερόλεπτο αντί για τρία, μέχρι να γίνει
οικεία. - Αποφεύγουμε τα μεταλλικά και τα διαπεραστικά. Ξύλο, ύφασμα και φωνή είναι
πιο ήπια από κουδουνίστρες και σφυρίχτρες. - Δίνουμε τον έλεγχο στο παιδί. Όταν κρατάει εκείνο το «κουμπί» — δηλαδή
κάνει εκείνο τον ήχο — η ανοχή του ανεβαίνει εντυπωσιακά.
Και ο κανόνας που υπερισχύει όλων: αν το παιδί κλείσει τα αυτιά ή απομακρυνθεί, σταματάμε
χωρίς σχόλιο. Δεν είναι άρνηση συνεργασίας, είναι πληροφορία.
Πώς να δουλέψετε το πακέτο online
Φτιάξαμε τέσσερα δωρεάν εργαλεία που ακολουθούν τις ίδιες έξι έννοιες, ώστε το παιδί να τις
συναντήσει με τέσσερις διαφορετικούς τρόπους. Προτεινόμενη σειρά:
- Ξεκινήστε από το μάθημα «Ακούω, Νιώθω, Παίζω» — έξι σύντομες
ενότητες που εξηγούν κάθε έννοια με παραδείγματα. - Συνεχίστε στο παιχνίδι «Το Εργαστήρι των Ήχων» — έξι δωμάτια, ένα
ανά έννοια, με φωνητική καθοδήγηση και χωρίς χρονόμετρο. - Δοκιμάστε το κουίζ «Τι Ακούς;» — είκοσι ερωτήσεις με πραγματικούς
ήχους, χωρίς βαθμό και χωρίς ποσοστά. - Κατεβάστε τον οδηγό «Παιχνίδια με Ήχους στο Σπίτι» για να
συνεχίσετε μακριά από την οθόνη.
Θέλετε να πάτε βαθύτερα στο «γιατί»; Δείτε επίσης πώς
η ακρόαση και το τραγούδι στηρίζουν το παιδί
καθημερινά και τι γνωρίζουμε για τη
σχέση της μουσικής με την ανάπτυξη της
γλώσσας.
Συχνές ερωτήσεις
Χρειάζεται το παιδί μουσικό όργανο;
Όχι. Και τις έξι έννοιες τις δουλεύετε με φωνή, χέρια και αντικείμενα του σπιτιού. Ένα
όργανο είναι ωραίο δώρο, αλλά δεν είναι προϋπόθεση για τίποτα από όσα διαβάσατε παραπάνω.
Από ποια ηλικία ξεκινάνε αυτά;
Τα παιχνίδια δουλεύουν από τα τέσσερα περίπου χρόνια και είναι στο κέντρο τους για παιδιά
έξι με οκτώ. Μεγαλύτερα παιδιά τα απολαμβάνουν κι αυτά, αρκεί να ανεβάσετε τη δυσκολία —
π.χ. τρεις εντάσεις αντί για δύο.
Πόση ώρα την ημέρα;
Πέντε λεπτά καθημερινά αξίζουν περισσότερο από μισή ώρα το Σαββατοκύριακο. Σταματήστε
όσο το παιδί ακόμη θέλει κι άλλο — έτσι θα ζητήσει να ξαναπαίξετε αύριο.
Το παιδί μου δεν τραγουδά καθόλου. Είναι πρόβλημα;
Συνήθως όχι. Πολλά παιδιά ακούν και απορροφούν για μήνες πριν παράξουν τον πρώτο τους ήχο,
και κάποια προτιμούν πάντα να κινούνται αντί να τραγουδούν. Συνεχίστε να τραγουδάτε εσείς
χωρίς να ζητάτε συμμετοχή. Αν σας ανησυχεί παράλληλα η ομιλία ή η ανταπόκριση στο όνομά του,
αυτό αξίζει κουβέντα με παιδίατρο ή λογοθεραπευτή — ανεξάρτητα από τη μουσική.
Η μουσική της Α΄ Δημοτικού δεν είναι μάθημα που «περνιέται». Είναι έξι απλά ερωτήματα για
τον ήχο, που το παιδί μπορεί να τα απαντά για μια ζωή. Το μόνο που χρειάζεται από εσάς είναι
να ακούτε μαζί του.
Το παρόν υλικό αποτελεί πρωτότυπη εκπαιδευτική δημιουργία του HOOHUI. Έχει αναπτυχθεί με αναφορά στους μαθησιακούς στόχους του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, χωρίς να αποτελεί επίσημο υλικό του Υπουργείου Παιδείας ή αναπαραγωγή σχολικών βιβλίων.
Η γνώση φέρνει κατανόηση.
Η κατανόηση φέρνει συμπερίληψη. 💙
Μοιράσου αυτό το άρθρο με κάποιον που μπορεί να ωφεληθεί.