Τι είναι η αισθητηριακή υπερφόρτωση;

Η αισθητηριακή υπερφόρτωση (sensory overload) συμβαίνει όταν ο εγκέφαλος δέχεται περισσότερες πληροφορίες από το περιβάλλον μέσω των αισθήσεων από όσες μπορεί να επεξεργαστεί ταυτόχρονα.

Φανταστείτε τον εγκέφαλο σαν έναν υπολογιστή: όταν ανοίγετε πάρα πολλές “βαριές” εφαρμογές μαζί, το σύστημα αρχίζει να κολλάει. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στον άνθρωπο όταν οι αισθήσεις του βομβαρδίζονται χωρίς σταματημό.

Πώς προκαλείται;

Μπορεί να πυροδοτηθεί από μία και μόνο έντονη πηγή ή, πιο συχνά, από έναν συνδυασμό ερεθισμάτων:

• Ακοή: Δυνατή μουσική, ταυτόχρονες συζητήσεις, θόρυβος από τον δρόμο, μωρά που κλαίνε.
• Όραση: Φώτα που αναβοσβήνουν (φλας), έντονες οθόνες, πολύχρωμα περιβάλλοντα με πολύ κόσμο (π.χ. ένα γεμάτο εμπορικό κέντρο).
• Αφή: Ρούχα που “τσιμπάνε”, στενές ετικέτες, απρόσμενο άγγιγμα, υπερβολική ζέστη ή κρύο.
• Όσφρηση και Γεύση: Έντονες μυρωδιές (π.χ. αρώματα, απορρυπαντικά) ή πολύ καυτερά/περίεργα φαγητά.

Πώς νιώθει κάποιος που την βιώνει;

Όταν ο εγκέφαλος δεν μπορεί να φιλτράρει αυτά τα ερεθίσματα, το άτομο μπορεί να εμφανίσει:

• Έντονο εκνευρισμό, άγχος ή φόβο.
• Αδυναμία συγκέντρωσης ή επικοινωνίας (δυσκολία να παρακολουθήσει μια απλή συζήτηση).
• Σωματική δυσφορία, όπως πονοκέφαλο, ζαλάδα ή ταχυπαλμία.
• Μια έντονη ανάγκη να φύγει αμέσως από τον χώρο (“πάλη ή φυγή”).
• Σε παιδιά (αλλά και σε ενήλικες), μπορεί να οδηγήσει σε ξέσπασμα (meltdown) ή πλήρη απομόνωση (shutdown).

Ποιους επηρεάζει περισσότερο;

Αν και μπορεί να συμβεί στον καθένα σε στιγμές ακραίας κούρασης ή στρες, είναι πολύ πιο συχνή και έντονη σε άτομα με:

• Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ)
• Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ)
• Διαταραχή Αισθητηριακής Επεξεργασίας
• Αγχώδεις διαταραχές ή μετατραυματικό στρες (PTSD)

Πώς αντιμετωπίζεται άμεσα; Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος είναι η μείωση των ερεθισμάτων: μετακίνηση σε έναν ήσυχο και σκοτεινό χώρο, χρήση ακουστικών που μειώνουν τον θόρυβο (noise-canceling), βαθιές αναπνοές και κλείσιμο των ματιών για λίγα λεπτά, ώστε να προλάβει το νευρικό σύστημα να “κρυώσει” και να επανέλθει.